https://innews.az/uploads/news/2026-11/_innews_14160f1fe7e2812fa42679f7d_o.jpg
COP31 çərçivəsində okean və dəniz ekosistemlərinin iqlim dəyişikliyindən qorunması, sahilyanı ərazilərin dayanıqlığının artırılması və bu istiqamətdə maliyyələşmənin genişləndirilməsini nəzərdə tutan “Antalya Okean və Dənizlər Mutabakatı” açıqlanıb. Sənəd dəniz əsaslı iqlim tədbirlərinin beynəlxalq əməkdaşlıq və maliyyə imkanları vasitəsilə sürətləndirilməsini hədəfləyir.
"innews media" xəbər verir ki, COP31-in doqquzuncu günündə “Okean, dənizlər, təbiət və torpaqdan istifadə – Rio sinerjisi” mövzusu çərçivəsində təqdim olunan sənəd okean və dənizlərin iqlim siyasətində rolunun gücləndirilməsinə yönəlib.
Mutabakat COP31-ə hazırlıq çərçivəsində müxtəlif ölkələrin və tərəfdaşların müzakirələri əsasında formalaşdırılıb. Bu prosesə İstanbulda keçirilən Okean və Dənizlər üzrə İşçi Qrupu, Trabzonda təşkil olunan yüksək səviyyəli tədbir, BMT Baş Assambleyasının yüksək səviyyəli həftəsi zamanı keçirilən Okean Həlləri Dialoqu, eləcə də Tuvalu və Ficidə baş tutan Sakit okean Pre-COP görüşləri daxil olub. Bu təşəbbüslər “Mavi Şəbəkə” çərçivəsində əlaqələndirilib.
Okeanların qorunmasında 1,5°C hədəfi əsas götürülür
“Antalya Okean və Dənizlər Mutabakatı” BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyası və Paris Sazişi çərçivəsində qlobal temperatur artımının sənayeləşmədən əvvəlki dövrlə müqayisədə 1,5°C ilə məhdudlaşdırılması istiqamətində səylərə töhfə verməyi nəzərdə tutur.
Sənəd okean əsaslı iqlim tədbirlərinin əlaqələndirilmiş və ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsini, mövcud təşəbbüslər arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsini hədəfləyir. Eyni zamanda, yeni öhdəlik və mexanizmlər yaratmadan mövcud beynəlxalq platformalar vasitəsilə birgə fəaliyyətin təşviqi nəzərdə tutulur.
Mutabakatta ölkələr və tərəfdaşlar okean və dənizlərlə bağlı əməkdaşlığın, texnologiya mübadiləsinin və maliyyə dəstəyinin genişləndirilməsinə çağırılır.
Aralıq dənizində iqlim risklərinə diqqət artırılır
Sənəddə Aralıq dənizi iqlim dəyişikliyinin təsirlərinə xüsusilə həssas regionlardan biri kimi təqdim olunur. İsti hava dalğaları, meşə yanğınları, quraqlıqlar və daşqınların ərzaq təhlükəsizliyinə, biomüxtəlifliyə, sahilyanı ərazilərin dayanıqlığına və əhalinin dolanışıq imkanlarına risk yaratdığı vurğulanır.
Bu baxımdan Aralıq dənizi ölkələri arasında regional dialoqun və əməkdaşlığın gücləndirilməsi zəruri hesab olunur. Sənəddə BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının Aralıq dənizi üzrə Fəaliyyət Planı və Barselona Konvensiyası çərçivəsində İstanbulda İqlim Dəyişikliyi üzrə Regional Fəaliyyət Mərkəzinin yaradılması Türkiyənin regional əməkdaşlığa töhfəsi kimi qiymətləndirilir.
Sahilyanı icmaların üzləşdiyi təhlükələr qeyd olunub
Mutabakatda dəniz çirklənməsi, okean sularının istiləşməsi və turşulaşması, oksigen səviyyəsinin azalması, biomüxtəlifliyin itirilməsi və dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi əsas ekoloji problemlər sırasında göstərilir.
Bu proseslərin okean və dənizlərin iqlimi tənzimləyən funksiyalarına, ekosistemlərin sağlamlığına və sahilyanı ərazilərdə yaşayan insanların həyat şəraitinə mənfi təsir göstərdiyi bildirilir. Xüsusilə kiçik ada dövlətləri və dəniz səviyyəsinə yaxın alçaq sahilyanı ərazilərdə yaşayan icmaların iqlim dəyişikliklərinin nəticələrinə daha həssas olduğu vurğulanır.
Sənəddə ölkələrə milli iqlim planlarında, o cümlədən Milli Səviyyədə Müəyyən Edilmiş Töhfələrdə (NDC) və Milli Uyğunlaşma Planlarında (NAP) okeanla bağlı azalma, uyğunlaşma və dayanıqlılıq tədbirlərinə daha geniş yer vermək tövsiyə olunur.
Manqrov meşələri və dəniz çəmənliklərinin qorunması çağırışı
Mutabakatda sahilyanı və dəniz ekosistemlərinin qorunması iqlim dayanıqlığının gücləndirilməsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilib.
Bu çərçivədə manqrov meşələrinin, dəniz çəmənliklərinin, sahilyanı bataqlıqların, mərcan riflərinin və digər həssas ekosistemlərin mühafizəsi və bərpası təşviq olunur. Həmin ərazilərin karbonun saxlanılması və biomüxtəlifliyin qorunmasında rolu xüsusi vurğulanır.
Sənəddə Kunminq-Monreal Qlobal Biomüxtəliflik Çərçivəsinin 2030-cu ilədək quru və dəniz ərazilərinin ən azı 30 faizinin qorunmasını nəzərdə tutan “30×30” hədəfinə də istinad edilir.
Bununla yanaşı, dəniz resurslarından dayanıqlı istifadə, məsuliyyətli balıqçılıq və akvakultura, dənizdə bərpaolunan enerji layihələrinin inkişafı, sahilyanı fəaliyyətlərdə elektrikləşmə və emissiyaların azaldılması vacib tədbirlər kimi göstərilir.
Erkən xəbərdarlıq sistemləri və maliyyələşdirmə prioritetləri
Mutabakatda okeanların davamlı müşahidəsi, proqnozlaşdırma imkanları, erkən xəbərdarlıq sistemləri və elmi potensialın gücləndirilməsi effektiv iqlim tədbirlərinin əsas şərtləri kimi qeyd olunur.
Xüsusilə iqlim dəyişikliyinin təsirlərinə həssas inkişaf etməkdə olan ölkələrdə texniki imkanların artırılmasına, məlumatlara çıxışın yaxşılaşdırılmasına və investisiyaya hazır layihələrin hazırlanmasına dəstək göstərilməsi vacib hesab edilir.
Sənəddə maliyyə institutları ilə layihələri həyata keçirən tərəfdaşlar arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi də nəzərdə tutulur. Bu istiqamətdə COP31 Sədrliyinin BMT-nin İnkişaf Proqramı ilə birgə hazırladığı İqlim Tətbiqi Körpüsü mexanizminin imkanlarına diqqət çəkilir.
Mutabakatın yekun məqsədi COP31 çərçivəsində əldə olunan siyasi razılaşmaları və tərəfdaşlıqları okeanların, dənizlərin və onlarla bağlı icmaların qorunmasına yönəlmiş konkret tədbirlərə çevirməkdir.
Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin