https://innews.az/uploads/news/2026-11/_innews_e38bc2c8a6c97c0d07294ee03_o.jpg
Dünyada siyasi tarazlığın yenidən formalaşdığı, qlobal güc mərkəzləri arasında əməkdaşlıq modellərinin dəyişdiyi bir dövrdə dövlətlərin xarici siyasət strategiyası xüsusi çeviklik və uzaqgörənlik tələb edir. Bu baxımdan, müstəqil siyasət yürüdən, regional sabitliyin təmin olunmasında aparıcı rol oynayan və qlobal miqyasda etibarlı tərəfdaş kimi tanınan Azərbaycanın aparıcı dövlətlərlə münasibətlərini yeni müstəviyə daşıması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Milli maraqlara və qarşılıqlı etimada söykənən bu diplomatik kurs ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu gücləndirməklə yanaşı, siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrində yeni üfüqlər açır.
Noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində Azərbaycanla Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması, Avropa Siyasi Birliyinin 9-cu Zirvə Toplantısı çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem arasında keçirilən görüş Bakı-London münasibətlərinin salnaməsində yeni səhifə açdı. Bu sənəd otuz ildən artıq dövrü əhatə edən və tarixi kökləri 1994-cü il 23 fevral tarixli Dostluq və əməkdaşlıq haqqında, eləcə də 1998-ci il 21 iyul tarixli Dostluq münasibətləri və tərəfdaşlıq haqqında birgə bəyannamələrə söykənən əməkdaşlığın tamamilə yeni, yüksək siyasi mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir.
İki ölkə arasındakı təmaslar mahiyyət etibarilə əvvəldən strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşısa da, Dublində imzalanan bu sənəd həmin reallığı müasir qlobal çağırışlara uyğun şəkildə rəsmiləşdirərək münasibətlərin gələcək inkişaf yol xəritəsini müəyyənləşdirir. Bu mühüm diplomatik addım təkcə ikitərəfli təmasların genişlənməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda rəsmi Bakının çoxvektorlu xarici siyasət kursunun məntiqi davamı kimi diqqət çəkir. Xüsusilə 2025-ci ildə Çinlə, 2026-cı ildə isə Amerika Birləşmiş Ştatları ilə analoji strateji tərəfdaşlıq sənədlərinin imzalanmasından sonra dünyanın aparıcı güc mərkəzlərindən olan Birləşmiş Krallıqla münasibətlərin ən yüksək müstəviyə qaldırılması Azərbaycanın həm Şərq, həm də Qərb istiqamətində bərabərhüquqlu əməkdaşlığa söykənən xarici siyasətinin uğurunu təsdiqləyir.
Tarixi Zəfər nəticəsində suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam bərpa edən Azərbaycan bu gün beynəlxalq münasibətlər sistemində qlobal güclər tərəfindən yalnız etibarlı enerji təchizatçısı kimi deyil, həm də Avrasiya məkanında mühüm siyasi-iqtisadi tərəfdaş kimi qəbul olunur.
Siyasi müstəvidə əldə olunan razılaşmaların məzmununa nəzər saldıqda görürük ki, Birgə Bəyannamə Azərbaycanın xarici siyasət doktrinasının təməl prinsipləri ilə tam uyğundur. Sənəddə BMT Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn fundamental normalarına, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətin bir daha təsdiqlənməsi xüsusi siyasi çəkiyə malikdir. Bununla yanaşı, 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda qəbul edilmiş Sülh Zirvəsi Bəyannaməsinə istinad olunması, habelə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların və ikitərəfli dialoq formatının London tərəfindən alqışlanması Cənubi Qafqazda davamlı sülhün bərqərar olmasına verilən açıq dəstəyin ifadəsidir. Regionda sabitliyin və yeni təhlükəsizlik arxitekturasının möhkəmlənməsi isə öz növbəsində müdafiə sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.
Yeni tərəfdaşlıq mexanizmində müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri əsas prioritetlərdən biri kimi önə çıxır. Müasir təhlükəsizlik çağırışlarının getdikcə mürəkkəbləşdiyi bir dövrdə Bakı və London müdafiə potensialının artırılması, hərbi kadrların hazırlanması və birgə təlimlərin təşkili barədə ortaq mövqedən çıxış edirlər. Tərəflər eyni zamanda müdafiə sənayesi üzrə əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması, hüquq-mühafizə orqanları arasında təcrübə mübadiləsinin gücləndirilməsi və sərhəd idarəçiliyi sahəsində birgə fəaliyyət göstərilməsi istiqamətində razılığa gəliblər ki, bu da ölkəmizin institusional təhlükəsizlik imkanlarının daha da təkmilləşməsinə xidmət edəcək.
Təhlükəsizlik sahəsindəki bu yaxınlaşma iki ölkə arasında onilliklərdir uğurla davam edən iqtisadi əlaqələrin yeni məzmunla zənginləşdirilməsi ilə paralel şəkildə irəliləyir. Azərbaycanın enerji sektorunda ən böyük Avropa investoru olan Böyük Britaniyanın aparıcı şirkəti “BP”-nin Xəzər hövzəsinin karbohidrogen ehtiyatlarının dünya bazarlarına çıxarılmasındakı rolu hər kəsə məlumdur. Yeni Bəyannamə əməkdaşlığın yalnız ənənəvi enerji çərçivəsi ilə məhdudlaşmayaraq ticarət, investisiya, maliyyə bazarları, konsaltinq, mühəndislik, xidmət sektoru və kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı kimi sahələri əhatə etməsini nəzərdə tutur. Bu da rəsmi Bakının qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirmək və iqtisadiyyatı şaxələndirmək strategiyasına tam cavab verir.
İqtisadi şaxələndirmənin mühüm halqalarından birini “yaşıl enerji” və qlobal nəqliyyat-logistika layihələri təşkil edir. Dünyanın qabaqcıl bazarlarına və texnoloji resurslarına malik olan Londonun Azərbaycanda bərpaolunan enerji layihələrinin reallaşdırılmasına dəstək verməsi ölkəmizin yaşıl iqtisadiyyata keçidini sürətləndirir. Eyni zamanda, Avropa ilə Asiya arasında etibarlı və alternativ təchizat zəncirlərinə ehtiyacın artdığı bir vaxtda Böyük Britaniyanın Orta dəhlizin inkişafına verdiyi dəstək xüsusilə əhəmiyyətlidir. Əlverişli coğrafi mövqeyə və müasir infrastruktura malik Azərbaycanın Orta dəhlizdəki əsas tranzit və bağlantı qovşağı kimi rolunun güclənməsi həm regional iqtisadi inteqrasiyaya, həm də qlobal ticarətin təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir.
Texnoloji tərəqqinin davamlılığını təmin etmək üçün fiziki infrastrukturla yanaşı, intellektual kapitalın inkişafı da həlledici rol oynayır. Bu reallığı nəzərə alan tərəflər Birgə Bəyannamədə təhsil, elm və innovasiya sahələrində əməkdaşlığı tərəfdaşlığın əsas sütunlarından biri kimi müəyyənləşdiriblər. Süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, rəqəmsal idarəetmə, peşə təhsili və elmi tədqiqatlar üzrə Britaniyanın nüfuzlu universitetləri, elmi mərkəzləri və texnologiya şirkətləri ilə qurulacaq birbaşa əlaqələr Azərbaycanda bilik iqtisadiyyatının formalaşmasına və insan kapitalının rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə geniş imkanlar açacaq.
Bütün bu genişmiqyaslı hədəflərin real nəticələrə çevrilməsi üçün sənəddə xüsusi icra və monitorinq mexanizmi də təsbit olunub. Əməkdaşlığın üç əsas istiqaməti üzrə hər il keçiriləcək Strateji Tərəfdaşlıq görüşləri prioritetlərin dəqiqləşdirilməsinə, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsinə nəzarət edilməsinə və yeni birgə təşəbbüslərin operativ şəkildə reallaşdırılmasına xidmət edəcək. Əlbəttə, istənilən diplomatik sənədin əsl dəyəri onun iqtisadi rifaha, təhlükəsizliyə və humanitar tərəqqiyə gətirdiyi konkret töhfələrlə ölçülür. Bu mənada Dublində imzalanan Birgə Bəyannamə həm siyasi iradənin, həm də institusional mexanizmlərin vəhdətini özündə birləşdirərək Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərini qarşılıqlı etimada və ortaq gələcəyə hesablanan uzunmüddətli strateji müttəfiqlik müstəvisinə daşıyır.
Xanlar Fətiyev
Milli Məclisin deputatı
Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin
