Yenidoğulmuşlarda süd vəzi böyüməsi: Valideynləri narahat edən bu hal nə dərəcədə təhlükəlidir?

Yenidoğulmuşlarda süd vəzi böyüməsi: Valideynləri narahat edən bu hal nə dərəcədə təhlükəlidir? Yenidoğulmuşlarda süd vəzi böyüməsi: Valideynləri narahat edən bu hal nə dərəcədə təhlükəlidir? https://innews.az/az/news/id-67850

ENDOKRİNOLOQ GÜNEL RƏHİMLİNİN AÇIQLAMASI ƏSASINDA ƏTRAFLI TİBBİ MƏQALƏ

Yenidoğulmuşlarda süd vəzi toxumasının böyüməsi valideynlərin tez-tez diqqətini çəkən və narahatlıq doğuran fizioloji hallardan biridir. Xüsusilə həyatın ilk günlərində oğlan uşaqlarında süd vəzilərinin böyüməsi bəzən yanlış olaraq xəstəlik əlaməti kimi qiymətləndirilir. Halbuki bu vəziyyət təkcə oğlanlarda deyil, qız uşaqlarında da müşahidə olunur və əksər hallarda orqanizmdə baş verən təbii hormonal dəyişikliklərlə əlaqədardır.

Bəs yenidoğulmuşlarda süd vəzi böyüməsi nə üçün yaranır? Hansı hallarda normal hesab olunur, nə zaman patologiyadan şübhələnmək lazımdır? Analar hamiləlik dövründə hansı kimyəvi maddələrin təsirindən qorunmalıdırlar? Bu vəziyyət zamanı müalicəyə ehtiyac varmı?

Endokrinoloq Günel Rəhimli neonatal süd vəzi böyüməsinin yaranma mexanizmlərini, fizioloji və patoloji səbəblərini, mümkün risk faktorlarını və valideynlərin diqqət etməli olduqları məqamları ətraflı izah edib.

Neonatal süd vəzi böyüməsi nədir və niyə yaranır?

İlk növbədə terminoloji məsələyə aydınlıq gətirmək vacibdir. Neonatal dövrdə süd vəzi böyüməsi həm oğlan, həm də qız uşaqlarında rast gəlindiyindən bu vəziyyətin neonatal süd vəzi böyüməsi (neonatal breast enlargement) adlandırılması daha məqsədəuyğundur. Ginekomastiya termini isə əsasən oğlanlarda süd vəzi toxumasının böyüməsini ifadə edir.

Endokrinoloqun məlumatına görə, yenidoğulmuşların təxminən 60–90 faizində palpasiya olunan süd vəzi toxuması müşahidə oluna bilər. Bəzi körpələrdə hətta süd vəzisindən az miqdarda ifrazat da yaranır. Bu hal xalq arasında bəzən fərqli adlarla ifadə edilsə də, əksər hallarda fizioloji hormonal dəyişikliklərin nəticəsidir.

Fizioloji süd vəzi böyüməsinin əsas səbəbi hamiləlik zamanı anadan plasenta vasitəsilə dölə keçən estrogen hormonlarıdır. Doğuşdan sonra hormonal balansın dəyişməsi və prolaktinin təsiri də bu prosesdə rol oynayır.

Nəticədə süd vəzi toxumasında müvəqqəti böyümə baş verir. Əksər hallarda bu dəyişiklik heç bir tibbi müdaxilə olmadan spontan şəkildə geriləyir.

Burada valideynlərin bilməli olduğu əsas məqam budur: fizioloji neonatal süd vəzi böyüməsi xəstəlik hesab edilmir və müalicə tələb etmir.

Süd vəzi böyüməsi nə qədər davam edə bilər?

Neonatal süd vəzi böyüməsinin davametmə müddəti bütün körpələrdə eyni deyil. Bəzi uşaqlarda dəyişiklik qısa müddətdə gerilədiyi halda, digərlərində süd vəzi toxuması bir neçə ay ərzində müşahidə oluna bilər.

Endokrinoloq Günel Rəhimlinin izahına əsasən, prosesin dinamikası belə qiymətləndirilə bilər:

- İlk 2–4 həftə: Əksər hallarda süd vəzi toxumasında geriləmə başlayır.

- 2–6 ay: Bəzi körpələrdə böyümə müəyyən müddət davam edə bilər.

- 3–6 ay: Mini-puberti adlanan fizioloji hormonal aktivlik dövründə süd vəzi toxumasının böyüməsi davam edə və ya yenidən nəzərə çarpa bilər.

- 12 aydan sonra: Böyümənin davam etməsi və ya artması əlavə tibbi qiymətləndirmə üçün əsasdır.

Bu səbəbdən valideynlər yalnız süd vəzi toxumasının böyüməsinə əsaslanaraq narahatlığa qapılmamalıdırlar. Əsas məsələ dəyişikliklərin dinamikasını və uşağın ümumi vəziyyətini izləməkdir.

Hər süd vəzi böyüməsi fizioloji deyil: Patoloji səbəblər hansılardır?

Neonatal süd vəzi böyüməsi əksər hallarda normal hormonal proses olsa da, bəzi hallarda patoloji səbəblərlə də əlaqəli ola bilər.

Bu səbəblər bir neçə istiqamətdə qruplaşdırılır.

- İnfeksion və iltihabi səbəblər

Neonatal mastit və süd vəzi absesi bu qrupa daxildir. Belə hallarda süd vəzi nahiyəsində qızartı, ağrı, istilik, şişkinlik və bəzən irinli ifrazat müşahidə edilə bilər.

- Endokrin və hormonal səbəblər

Estrogen hormonunun artıqlığı, androgen çatışmazlığı və ya androgenlərin təsirinin azalması, hiperprolaktinemiya süd vəzi toxumasının böyüməsinə təsir göstərə bilən amillərdəndir.

- Ekzogen hormonal təsirlər

Ananın hamiləlik dövründə istifadə etdiyi bəzi dərman preparatları və hormonal aktiv maddələrlə əlaqəli təsirlər də nəzərə alınmalıdır.

- Lokal süd vəzi patologiyaları

Qalaktosel, anadangəlmə anomaliyalar və nadir törəmələr də süd vəzi nahiyəsində böyümə və ya kütlə şəklində özünü göstərə bilər.

Bu halların fizioloji böyümədən fərqləndirilməsi üçün uşağın klinik müayinəsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

- Plastik qablar, kosmetika və pestisidlər: Endokrin pozucuların mümkün təsiri

Neonatal süd vəzi böyüməsi ilə bağlı diqqət çəkən məsələlərdən biri də endokrin pozucuların hormonal sistemə mümkün təsiridir.

Endokrin pozucular orqanizmə daxil olaraq hormonların normal fəaliyyətinə və hormonal siqnallaşmaya müdaxilə edə bilən kimyəvi maddələrdir. Onlar estrogenik və antiandrogenik mexanizmlərlə təsir göstərə bilərlər.

Bu maddələrə aşağıdakılar daxildir:

- BPA (Bisfenol A): Bəzi plastik məhsulların hazırlanmasında istifadə edilən kimyəvi maddədir.

- Ftalatlar: Plastik materiallarda və müxtəlif kosmetik məhsullarda rast gəlinən birləşmələrdir.

- DDT/DDE: Pestisid qalıqları ilə əlaqəli maddələrdir.

- PCB-lər: Sənaye çirkləndiriciləri qrupuna daxildir.

- PBDE-lər: Bəzi mebel və elektronika məhsullarında istifadə olunmuş alovgecikdirici maddələrdir.

Bu birləşmələrin hormonal sistemə müdaxilə potensialı mövcuddur. Onların dölün hormonal inkişafına və süd vəzi toxumasının formalaşmasına mümkün təsirləri elmi araşdırmaların predmetidir.

Lakin mühüm bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır: endokrin pozucuların mövcudluğu konkret körpədə süd vəzi böyüməsinin məhz bu maddələrdən yarandığını sübut etmir. 

Bu əlaqə ayrıca elmi və klinik qiymətləndirmə tələb edir.

Hamilə qadınlar hansı profilaktik tədbirlərə əməl etməlidirlər?

Endokrinoloq hamiləlik dövründə lazımsız kimyəvi təsirlərin azaldılmasının əhəmiyyətini vurğulayır.

Bu məqsədlə gələcək analara bir sıra praktik tövsiyələr verilir:

1. İsti qidaları plastik qablarda saxlamaqdan çəkinmək.

2. Qidaları mikrodalğalı sobada plastik qablarda qızdırmamaq.

3. Şüşə və paslanmayan polad qablara üstünlük vermək.

4. Pestisidlərlə birbaşa təması azaltmaq.

5. İstifadə olunan kosmetik vasitələrin tərkibinə diqqət yetirmək.

6. Meyvə və tərəvəzləri yaxşı yumaq.

7. Lazımsız kimyəvi ekspozisiyanı mümkün qədər azaltmaq.

Bu tövsiyələr ümumi kimyəvi təsirlərin azaldılmasına xidmət edir və hamiləlik dövründə ehtiyatlı davranmağın vacibliyini göstərir.

Hansı əlamətlər təhlükə siqnalı hesab olunur?

Valideynlər üçün ən vacib məsələlərdən biri fizioloji süd vəzi böyüməsi ilə infeksion və digər patoloji vəziyyətləri fərqləndirməkdir.

Bəzi əlamətlərə xüsusi diqqət yetirilməlidir:

- Süd vəzi toxumasının qısa müddətdə sürətlə böyüməsi;

- Dəridə qızartı və yerli temperaturun artması;

- Süd vəzi nahiyəsində ağrı və şişkinlik;

- Körpənin bədən temperaturunun yüksəlməsi;

- Ümumi vəziyyətinin pisləşməsi;

- İrinli ifrazatın müşahidə olunması;

- Sərt, qeyri-müntəzəm və fiksə olunmuş kütlənin aşkarlanması;

- Digər hormonal pozğunluq əlamətlərinin yaranması.

Xüsusilə neonatal mastit və süd vəzi absesi təcili pediatrik qiymətləndirmə tələb edir. Belə hallarda valideynlərin ev şəraitində müdaxilə etməsi və özbaşına müalicəyə başlaması yolverilməzdir.

Endokrinoloqa nə zaman müraciət edilməlidir?

Hər bir neonatal süd vəzi böyüməsi endokrinoloji xəstəlik demək deyil. Bununla belə, bəzi hallarda mütəxəssis müayinəsi vacibdir.

Aşağıdakı vəziyyətlərdə endokrinoloji qiymətləndirmə məqsədəuyğundur:

- Süd vəzi toxumasının sürətlə və proqressiv böyüməsi;

- 6–12 aydan sonra böyümənin davam etməsi və ya artması;

- Süd vəzi böyüməsi ilə yanaşı qalaktoreyanın davamlı olması;

- Digər hormonal pozğunluq əlamətlərinin mövcudluğu;

- Xarici cinsiyyət orqanlarında anomaliyalar;

- Cinsi inkişaf pozğunluğu şübhəsi;

- Anadangəlmə hipotireoz və digər endokrin patologiyalardan şübhələnilməsi.

Ultrasəs müayinəsi isə bütün körpələrə rutin şəkildə tətbiq edilmir. Atipik kütlə, abses ehtimalı və ya diaqnostik qeyri-müəyyənlik olduqda USM müayinəsi faydalı ola bilər.

Valideynlər süd vəzisini sıxmamalıdır!

Neonatal süd vəzi böyüməsi zamanı valideynlərin yol verdiyi ən ciddi səhvlərdən biri süd vəzisini sıxmaq, masaj etmək və ifrazatı çıxarmağa çalışmaqdır.

Bəzi hallarda körpənin süd vəzisindən ifrazat gəlməsi valideynləri onu təmizləmək və ya çıxarmaq məqsədilə müdaxilə etməyə sövq edir. Lakin bu, düzgün yanaşma deyil.

Süd vəzi toxumasının sıxılması və mexaniki qıcıqlandırılması zədələnməyə, infeksiyaya və iltihabi proseslərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Fizioloji neonatal süd vəzi böyüməsində müalicəyə ehtiyac yoxdur. Əsas yanaşma müşahidə, düzgün qulluq və şübhəli əlamətlər olduqda vaxtında həkimə müraciətdir.

Nəticə: Əsas məsələ böyümənin özü deyil, onun xarakteridir.

Yenidoğulmuşlarda süd vəzi böyüməsi valideynlərin düşündüyü kimi hər zaman xəstəlik əlaməti deyil. Əksər hallarda bu, anadan körpəyə keçən hormonların və doğuşdan sonrakı hormonal dəyişikliklərin nəticəsində yaranan, zamanla öz-özünə geriləyən fizioloji prosesdir.

Vəziyyətin düzgün qiymətləndirilməsi üçün üç əsas meyar xüsusi əhəmiyyət daşıyır:

Zaman: Süd vəzi böyüməsi doğuşdan etibarən mövcuddurmu?

Dinamika: Toxuma tədricən geriləyir, yoxsa böyümə davam edir?

Klinik vəziyyət: Körpənin ümumi vəziyyəti normaldırmı, iltihab və ya hormonal pozğunluq əlamətləri varmı?

Valideynlər bilməlidirlər ki, hər böyümə müalicə tələb etmir. Bəzən ən düzgün tibbi yanaşma lazımsız müdaxilədən çəkinmək və fizioloji prosesin təbii gedişini izləməkdir.

Endokrinoloq Günel Rəhimlinin diqqətə çatdırdığı əsas mesaj isə budur: fizioloji neonatal süd vəzi böyüməsi müalicə tələb etmir. Süd vəzisini sıxmaq, masaj etmək və ifrazatı çıxarmağa çalışmaq olmaz.